Obejrzane wczoraj w Gdyni głośne "Świnki" Roberta Glińskiego - nagrodzone w Karlowych Warach - uchodzą za przykład kina zaangażowanego. Podobnie jak "Galerianki" Katarzyny Rosłaniec ukazują na drastycznym przykładzie degrengoladę młodych. Prostytucja młodocianych okazuje się najbardziej chwytliwym tematem polskiego kina, ułatwionym sposobem pozornego dotarcia do ich problemów. Jest w tym coś podejrzanego.

O takim, jak bohater "Świnek", mówiło się kiedyś, że "wpadł w złe towarzystwo". Dziś tym "złym towarzystwem" jest cywilizacja rozrywki i pieniądza, gdzie prostytucja okazuje się pokusą szybkiego wzbogacenia się. Gliński układa swoją fabułę z elementów typowych, przez co nie staje się ona prawdziwsza.

Oto miasteczko przy niemieckiej granicy żyjące z przemytu; młodzież, która widzi jedyną szansę w wyjeździe na saksy; bezrobotny ojciec, nieczuła rodzina. Zostaje Kościół, który nie może pomóc, jest bowiem już tylko fasadą pozbawioną treści, oferując młodym krótkotrwałą masową ekstazę podczas spotkań w Lednicy (temat na duży film). W kontraście do nich Gliński pokazuje berlińską gejowską paradę, wyuzdany karnawał, na który trafia bohater "Świnek". Oto obraz cywilizacji na rozdrożu, między Wschodem a Zachodem, pogrążającej się w pustce. Czy nie zbyt uproszczony, sprowadzony do frazesu o "zepsuciu Zachodu"? Zbyt szybko i mechanicznie dokonuje się przemiana wrażliwego, zdolnego chłopca w potwora, przypominającego Tereskę z dawnego filmu Glińskiego. Pseudosocjologiczny opis zatrzymuje się na poziomie tendencyjnej dydaktycznej powiastki, która nie niesie żadnych zaskoczeń, obraca się wśród gotowych uogólnień, nie tworzy postaci, nie wnika w głąb sytuacji. Bohater filmu jest marionetką. Toteż film Glińskiego, mimo pozorów ostrej krytyki społecznej, bijącej we wszystkich i wszystko, nie wywołuje spodziewanego wstrząsu. Nie wytrzymuje też porównania z takimi filmami o młodych bez szans, uwikłanych w chore związki, jak pokazywany w Cannes brytyjski "Fish Tank" Andrei Arnold czy jak polski "Luksus" Sztandery.

Rozmowy w multikinie

O festiwalu w Gdyni można powiedzieć to samo, co pisała włoska prasa o festiwalu w Wenecji: że jest to "wyspa kina" pośród zalewu obrazów telewizyjnych, komputerowych, popcornowych filmów konsumowanych w galeriach handlowych. Ogromne, nieznane dotąd rozwarstwienie widowni jest faktem cywilizacyjnym. Napawa optymizmem widok tłumów młodzieży zapełniających festiwalowe multikino Gemini, gdzie wyświetlany jest "Las" Dumały, "Rewers" Lankosza, "Enen" Falka czy "Dom zły" Smarzowskiego, ale ten festiwalowy boom nie przekłada się na frekwencję w kinach. Kierownicy kin studyjnych w małych miastach - często jedynych, do których trafiają nagradzane polskie filmy - wiedzą, jak trudno zapełnić widownię. Nie odwrócimy ogólnoświatowego nurtu, ale możemy mu się przeciwstawić, płynąc pod prąd. Rozkwit małych i dużych festiwali to właśnie wynik tego kulturalnego rozwarstwienia. Kino jako sztuka żyje dziś w arthouse'owych kinach i na festiwalach takich jak ten. Więc właśnie one wymagają wzmocnienia. Czerwony dywan, szum medialny - tak, bez tego nie ma festiwalu! Jednak z drugiej strony musi temu towarzyszyć świadome wspieranie tego, co oryginalne, radykalne, a co w pogardliwym języku dystrybutorów uchodzi za "niszowe". Tego selekcjonerzy gdyńscy do końca jeszcze nie czują. Oby zrozumiał to przyszły dyrektor festiwalu w Gdyni.

Podczas gorącej nocnej rozmowy reżyserów i dziennikarzy Piotr Dumała opowiedział historię swojej rodzinnej niedzieli: najpierw poszli do galerii handlowej, potem obejrzeli wystawę w Zachęcie, na koniec przypadkiem weszli do ewangelickiego kościoła, gdzie grupka ludzi słuchała rozważań pastora. I to właśnie okazało się najważniejsze tego dnia, stamtąd wynieśli najwięcej, nie będąc ludźmi religijnymi. Czy to, że w kościele nie ma frekwencji, oznacza, że trzeba go zamknąć? Między sztuką i religią jest jakiś tajemniczy związek - mówił Dumała. - Trzeba ją wspierać, nie poddawać się, wierząc, że kultura nie znalazła się jeszcze w stanie ostatecznego regresu. Nigdy nie wiemy, które "niszowe" zjawisko ją podtrzymuje, przyczynia się do jej odrodzenia.

Andrzej Maleszka, twórca "Magicznego drzewa", świetnego bajkowego thrillera dla dzieci, który jest w tej chwili najbardziej znanym i wziętym polskim tytułem filmowym w skali światowej, mówił o tym, jak zdumiewają go życzenia kolegów, żeby wreszcie zaczął robić filmy w Ameryce. Najbardziej przecież liczy się to, że po raz pierwszy od lat dziecko może utożsamić się na ekranie ze swoim rówieśnikiem mówiącym po polsku, żyjącym w świecie takim jak on. Dzieci karmione telewizyjnymi kreskówkami zostały pozbawione kina, ale czy nie dotyczy to w jakimś stopniu nas wszystkich, którzy z trudem odnajdujemy na ekranie lustro swoich przeżyć, swoją "bajkę", swój filmowy "konfesjonał", swój szok.

Źródło: Gazeta Wyborcza