W związku z treścią uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 lipca 2010 r. stwierdzającej w szczególności, że odpowiedzialność osób zobowiązanych do złożenia oświadczenia lustracyjnego, określona przepisami ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, jest odpowiedzialnością karną w rozumieniu art. 42 Konstytucji RP, Prokurator Generalny zlecił dokonanie analizy istniejącego w tym zakresie stanu prawnego.
Z formalnego więc punktu widzenia uchwała ta nie ma mocy wiążącej dla organów stosujących prawo, a raczej stanowi wyrażenie poglądu prawnego większości sędziów Trybunału, uczestniczących w jej podjęciu. Może zatem oddziaływać, ze względu na autorytet Trybunału Konstytucyjnego, na kształtowanie poglądów prawnych i przyszłej praktyki sądów.
Wyrażony w uchwale pogląd stanowi w istocie rzeczy wykładnię normy art. 196 Konstytucji, określającej prawnokarny immunitet formalny sędziów Trybunału Konstytucyjnego i ma swe źródło w szeregu wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, dotyczących znaczenia pojęcia "odpowiedzialność karna", a także przyjęciu przez Trybuna Konstytucyjny (w wyroku z dnia 11 maja 2007 r., sygn. K 2/07) penalnego charakteru postępowania lustracyjnego. Jak wynika z treści podjętej uchwały - Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK wzięło pod uwagę także ocenę postępowania lustracyjnego, dokonaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, a więc, jak można sądzić, w wyrokach tego Trybunału z dnia 28 kwietnia 2008 r. w sprawie Rasmussen przeciwko Polsce oraz z dnia 17 lutego 2009 r. w sprawie Jałowiecki przeciwko Polsce.
Mimo podjętych polemik z taką oceną charakteru postępowania lustracyjnego, tak w zdaniach odrębnych, zgłoszonych wobec wspomnianego wyroku, jak również w literaturze przedmiotu, należy uwzględniać tę okoliczność, jako świadczącą o przeważającym poglądzie wśród sędziów obecnego składu Trybunału Konstytucyjnego.
Można, bez obawy błędu przyjmować, że wypowiedź Trybunału Konstytucyjnego, zawarta uchwale Zgromadzenia Ogólnego z dnia 13 lipca 2010 r., po jej upowszechnieniu wśród sędziów rozpoznających sprawy lustracyjne, w tym sędziów Sądu Najwyższego, będzie stanowić argument za wymaganiem zezwolenia właściwego organu na pociągnięcie do odpowiedzialności w postępowaniu lustracyjnym, nie tylko sędziów Trybunału Konstytucyjnego, ale także innych osób, objętych prawnokarnym immunitetem formalnym. Pogląd wyrażony w uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego nie może być traktowany jako odnoszący się wyłącznie do sędziów tego Trybunału, skoro wszystkie występujące w polskim systemie prawnym immunitety formalne zostały skonstruowane wedle jednolitej koncepcji. Oznacza to, że wymaganie zezwolenia właściwego organu na pociągnięcie do odpowiedzialności w postępowaniu lustracyjnym, jako odpowiedzialności karnej w rozumieniu konstytucyjnym, muszą odnosić się do wszystkich osób objętych immunitetem.
Brak takiego zezwolenia może spowodować uznanie przez sąd zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej i w efekcie skutkować umorzeniem postępowania lustracyjnego wszczętego na wniosek prokuratora, bez względu na stopień jego zawansowania, na podstawie art. 17 § 1 pkt 10 Kodeksu postępowania karnego, w związku z art. 19 ustawy lustracyjnej.
Waga wypowiedzi wyrażonej w uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego, pomimo możliwości głosów polemicznych powoduje, że w ocenie Prokuratora Generalnego, celowe będzie występowanie z wnioskami o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności przewidzianej w przepisach ustawy lustracyjnej, w przypadku osób objętych immunitetem.
Maciej Kujawski
Biuro Prokuratora Generalnego
Źródło: Gazeta Wyborcza
