Płaskorzeźbę wykonali najprawdopodobniej artyści Olmeków, jednego z najbardziej tajemniczych ludów Ameryki Środkowej.
Została odkryta przez naukowców z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) w Meksyku na dobrze znanym archeologom stanowisku Chalcatzingo. Wiosną ubiegłego roku prowadzili na nim prace konserwatorskie na ścieżce archeologicznej. Pod warstwą ziemi trafili na skupisko głazów. Znaleźli wśród nich 11 kamieni z zagadkowymi rytami. Złożone w całość ukazały płaskorzeźbę z trzema wspaniałymi jaguarami, którą nazwali "Kocią triadą".
Ogniste brwi, mięsiste wargi Koty na płaskorzeźbie pokazane są z profilu. Siedzą spokojnie z głowami zwróconymi na zachód. Ciekawe jest, że każdy z nich ma inny wyraz pyska, ale zawsze z groźnie obnażonymi kłami.
- Jako przykład stylu olmeckiego "kocia triada" jest nadzwyczajna. Unikalna, bo przedstawia zwierzęta siedzące. W tej rzeźbie pokazane są także ich nadnaturalne cechy - ogniste brwi i stylizowane wargi, jak te z tradycyjnych olmeckich masek - powiedział dziennikarzowi National Geographic David Grove, antropolog z Uniwersytetu Floryda, który przez 30 lat prowadził badania w Chalcatzingo.
Dr Jarosław Źrałka z Instytutu Archeologii na Uniwersytecie Jagiellońskim specjalizujący się w dawnych kulturach Mezoameryki podkreśla, że jaguary bardzo często występowały w sztuce Olmeków. - To świadczy o tym, że miały bardzo ważne miejsce w olmeckiej religii i mitologii. Jakie jednak było ich dokładne znaczenie, nie jest do końca jasne - mówi. - Poprzez analogie z religiami Majów i Azteków - kultura tych drugich rozwinęła się ok. 2 tys. lat później - zrekonstruowany został panteon olmeckich bóstw. Jaguar jest w nim istotą, której cechy ma kilka bóstw, m.in. bóg ziemi (tzw. potwór ziemski), który symbolizował ziemie, ogień, urodzaj i wodę. Pojawia się także
dziecko jaguar - bóg wody i urodzaju, był też pół człowiek, pół jaguar. Na ile jednak ten panteon jest prawdziwy, trudno powiedzieć.
Sumerowie Mezoameryki Olmekowie żyli w latach 1800-400 p.n.e. na dzisiejszych ziemiach meksykańskich stanów południowego Veracruz i części Tabasco. Był to niewielki fragment wybrzeża nad zatoką. Główne ośrodki ich kultury to San Lorenzo i La Venta, a w okresie schyłkowym Tres Zapotes.
Niektórzy naukowcy lubią nazywać Olmeków Sumerami Nowego Świata. To dlatego, że wpływy olmeckiej cywilizacji widać w wielu późniejszych kulturach Ameryki Środkowej. To Olmekowie zapoczątkowali w Mezoameryce monumentalną zabudowę z piramidami i platformami. Pierwsi rozwinęli też sztukę, której przejawem są m.in. słynne gigantyczne bazaltowe głowy odkryte nad Zatoką Meksykańską i niezwykłe wizerunki kotów. Jako pierwsi w całym Nowym Świecie posługiwali się także pismem. Było to pismo hieroglificzne, którego naukowcy nie zdołali dotąd odczytać.
"Kocia triada" została jednak znaleziona w stanie Morelos w środkowym Meksyku na stanowisku Chalcatzingo. Nie było to terytorium Olmeków.
- W Chalcatzingo było jednak coś, co Olmeków mogło przyciągnąć do tego miejsca - mówi dr Źrałka. - To dwie sąsiadujące ze sobą góry: Cerro Chalcatzingo i Cerro Delgado. Składały się na tzw. święty krajobraz. Olmekowie, podobnie jak inne ludy starożytne, przywiązywali ogromną wagę do wyboru miejsc kultu. Były to góry - z których według ich wierzeń pochodziła kukurydza i woda - oraz źródła i potoki. Poza tym Chalcatzingo leżało na szlaku handlowym wiodącym ze wschodu na zachód, z którego Olmekowie z pewnością korzystali.
Koty na całym wzgórzu Nie wiadomo, jaki lud zamieszkiwał Chalcatzingo. Na pewno jednak, jak inne w owym czasie, przejął wiele z wierzeń i kultury Olmeków. Stąd tak wiele w tym ośrodku (najwięcej w środkowym Meksyku) monolitycznych zabytków odkrywanych przez archeologów już od 1932 r. i datowanych na tak wczesny okres. W sąsiedztwie typowych dla Olmeków piramid, platform i placów znaleźli tam już 41 płaskorzeźb. Najbardziej znane to El Rey (Władca) na stoku Cerro Chalcatzingo, pobliska La Procesion (procesja) zwana też Los Olmecas Caminantes (Idący Olmekowie) i cztery wizerunki atakujących jaguarów. Wszystkie pozostają wyraźnie pod wpływem sztuki olmeckiej.
Badania archeologiczne pokazały, że pierwsze budowle pojawiły się w Chalcatzingo ok. 1500-1100 r. p.n.e. Największy rozkwit przypadł jednak dopiero na lata 700-500 p.n.e. Wówczas ośrodek zajmował ok. 40 ha i mieszkało w nim kilka tysięcy ludzi. To z tych czasów pochodzą najwspanialsze tamtejsze rzeźby w stylu olmeckim.
Mario Cordova Tello, archeolog z INAH, który wraz ze swoim zespołem dokonał tegorocznego odkrycia, podejrzewa, że "kocia triada" jest jedynie fragmentem zespołu rzeźb, które stały na tzw. drodze procesyjnej wiodącej do ołtarza na stoku. - Możliwe, że między 800 a 500 r. przed Chrystusem był to fryz wzdłuż całego wzgórza Chalcatzingo - stwierdził w oficjalnym oświadczeniu na stronie internetowej INAH. Naukowcy zamierzają to sprawdzić.
Na razie - po badaniach i rekonstrukcji - "kocia triada" powróciła na stanowisko. Ważący blisko 1,5 tony monument o wysokości 1,5 m, szerokości 1,1 m i grubości 40 cm ustawiono pod specjalnym zadaszeniem. Włączone zostały do turystycznej ścieżki archeologicznej, na której znajdą się wkrótce także płaskorzeźby z Władcą i Procesją.
