Wirusy wywołujące opryszczkę to jedne z najczęściej atakujących człowieka drobnoustrojów na świecie. Z badań epidemiologicznych wynika, że ich nosicielami może być aż 80 proc. wszystkich ludzi zamieszkujących naszą planetę (w przypadku Polski odsetek ten sięga nawet 90 proc.), choć oczywiście nie u wszystkich dochodzi do rozwoju pełnoobjawowego zakażenia.

Jak już wspomniano, Polacy stosunkowo rzadko zgłaszają się z opryszczką do gabinetu dermatologa czy specjalisty od chorób zakaźnych. Pokutuje w nas bowiem wciąż wiele mitów związanych z tą chorobą, dotyczących chociażby domowych metod jej zwalczania (sok z cytryny, łyżka wyjęta z zamrażarki, sól, spirytus, pasta do zębów itp.). Niektóre z tych "babcinych" sposobów mogą rzeczywiście przynieść chwilową ulgę, jednak zawsze lepiej jest zasięgnąć fachowej porady i zastosować przepisany przez lekarza specyfik (choć i tu też trudno raczej mówić o całkowitym wyleczeniu, a raczej o złagodzeniu objawów i skróceniu czasu trwania choroby).

Najgorszy pierwszy atak

Opryszczkę wywołują dwie odmiany wirusa Herpes simplex - HSV-1 i HSV-2. Pierwszy z nich odpowiedzialny jest głównie za powstawanie tzw. opryszczki wargowej, w której zmiany pojawiają się na wargach, błonach śluzowych jamy ustnej, twarzy.

HSV-2 zazwyczaj odpowiada za zmiany w obrębie narządów płciowych, pośladków, czasem ud. Do zakażenia dochodzi drogą płciową (w krajach rozwiniętych to najczęstsze zakażenie przenoszone przez seks). Z tego też powodu pacjenci niechętnie rozmawiają o chorobie ze swoimi lekarzami.

Do zakażenia wirusem HSV-1 dochodzi drogą kropelkową i przez dotyk. Zarazki zaczynają się namnażać i przemieszczać wzdłuż włókien nerwowych do nabłonka skóry. Wtedy właśnie nas swędzi i piecze. Po godzinie, dwóch, na granicy błon śluzowych i skóry wyskakują drobne pęcherzyki wypełnione płynem. Czasem są wyraźnie oddzielone, ale najczęściej zlewają się ze sobą.

Pęcherzyki te mogą łatwo pękać, co, jak łatwo się domyślić, przyczynia się do szybkiego rozszerzania się zmian chorobowych i wirusów.

Najgorszy z punktu widzenia pacjenta jest pierwszy atak opryszczki. Objawy, również te uogólnione jak ból głowy, podwyższona temperatura czy ogólne rozbicie, są wtedy najbardziej nasilone i dokuczliwe.

Po kilku dniach krostki zasychają i odpadają, zazwyczaj nie pozostawiając śladu. Czasami, gdy opryszczka nęka nas często i zawsze w tym samym miejscu, a dodatkowo dochodzi do infekcji bakteryjnych, mogą po niej pozostać małe blizny.

Wirusem HSV-1 można się zakazić w każdym wieku. Jego nosicielami jest 44 proc. osób w wieku 12-19 lat i 90 proc. osób powyżej 70. roku życia.

Wirus opryszczki raczej nie stanowi poważnego zagrożenia dla życia pacjenta, jednak czasami może dojść do poważniejszych powikłań. Najbardziej są na nie narażone:

- osoby z obniżoną odpornością (np. nosiciele wirusa HIV, chorzy na AIDS, osoby po przeszczepach zażywające leki immunosupresyjne);

- noworodki, które mogą się zakazić np. wirusem opryszczki płciowej podczas przechodzenia przez kanał rodny (może wtedy dojść do zakażenia jamy ustnej, płuc czy oczu). Objawy mogą wystąpić od pierwszego dnia po urodzeniu do końca czwartego tygodnia życia. Najczęściej zmiany na skórze występują między 5. a 11. dobą życia jako tzw. zespół SEM (skin, eye, mouth - skóra, oko, usta).

Kwestia zakażenia dziecka podczas porodu jest na tyle poważna, iż specjaliści ostrzegają, że w przypadku gdy kobieta była w przeszłości zakażona wirusem opryszczki płciowej i planuje lub jest w ciąży, powinna bezwzględnie o tym poinformować swojego lekarza prowadzącego. Pojawienie się opryszczki tuż przed porodem jest wskazaniem do cesarskiego cięcia.

Powikłania

Wirus opryszczki może zainfekować rogówkę oka. Jest to nie tylko bardzo bolesne, ale przede wszystkim grozi upośledzeniem wzroku.

Zarazki te potrafią też ukrywać się w naszym układzie nerwowym. Przemieszczają się od zakończeń nerwów (np. na skórze ust) do zwojów rdzeniowych. Tam czekają uśpione na chwilę, gdy nasz układ odpornościowy osłabnie, np. podczas jakiejś innej infekcji (choćby grypy czy przeziębienia). Wtedy wirusy HSV mogą zaatakować ponownie.

Czasami wirusy opryszczki nie tylko ukrywają się w układzie nerwowym, ale też wprost atakują, i to nie jego obwodową część, ale centralną.

Ośrodkowe zakażenie układu nerwowego wirusem opryszczki występuje na szczęście sporadycznie, ale jeżeli już do niego dojdzie, może przebiegać ciężko, z napadami drgawkowymi włącznie. Może też pojawić się zatrzymanie moczu czy problemy z defekacją.

Jak leczyć

W większości przypadków opryszczki wywołanej przez wirusa HSV-1 zaleca się jedynie leczenie objawowe (łagodzące objawy). W zakażeniach o znacznym nasileniu stosuje się leki przeciwwirusowe - walacyklowir, famcyklowir i uważany za najskuteczniejszy acyklowir.

Najlepiej jest, gdy środek ten zażyjemy jak najszybciej - przed pojawieniem się zmian skórnych. Potem lek też jest przydatny - łagodzi przebieg zakażenia i skraca jego czas (może też być podawany profilaktycznie u osób skarżących się na uporczywe nawroty infekcji).

Acyklowir jest również podstawowym lekiem w przypadku opryszczki płciowej.

Opryszczka (inna) ciężarnych

Objawia się jako wysypka, w formie pęcherzy lub pęcherzyków w czasie ciąży lub po porodzie.

W odróżnieniu od wymienionych wyżej rodzajów opryszczki nie jest powodowana przez wirusy z rodzaju Herpes. To choroba autoimmunologiczna, czyli taka, w której układ odpornościowy z jakiegoś powodu atakuje własny organizm. W przypadku opryszczki ciężarnych atak ten jest najprawdopodobniej skierowany przeciwko błonie podstawnej skóry.

Opryszczka ciężarnych najczęściej pojawia się w drugim bądź trzecim trymestrze ciąży lub tuż po porodzie. Swędząca wysypka występuje wpierw na brzuchu, później rozszerza się na inne części ciała. Początkowo ma postać okrągłych grudek i plam, które następnie zmieniają się w pęcherzyki.

Objawy opryszczki ciężarnych z reguły ustępują w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.

Źródło: Gazeta Wyborcza