Raport jest zwieńczeniem rocznego projektu badawczego zrealizowanego przez Centrum Badań nad Kulturą Popularną Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Zapraszamy do udziału w spotkaniu z cyklu Rewolucja w Komunikacji, które będzie poświęcone wynikom badania "Młodzi i Media. Więcej >>

Dziewięcioosobowy zespół medioznawców, socjologów i antropologów postawił sobie ambitne zadanie pokazania, jak nowe technologie zmieniają życie młodych ludzi w Polsce. Kluczowym elementem projektu było przeprowadzone na przełomie sierpnia i września dwutygodniowe intensywne badanie etnograficzne, podczas którego badacze poznawali życie licealistów w trzech miastach Polski. W trakcie spotkań, wywiadów, ale też wspólnych wycieczek oraz imprez poznali i rozmawiali z ponad setką młodych osób. Licealiści pokazali im swój świat oraz opowiedzieli o życiu codziennym w epoce cyfrowych mediów i sieciowej komunikacji. Efekty tych rozmów i obserwacji zaskakują świeżością spojrzenia.

Raport obala wiele mitów na temat wpływu telefonów komórkowych i internetu na życie młodych użytkowników. Pokazuje, że życie codzienne z nowymi mediami jest dalece bardziej złożone niż mogłoby się wydawać.

"Bycie razem", "miłość", "zajawki" i "szkoła"

Kluczowe tematy wyznaczające strukturę raportu, prezentują najistotniejsze sfery życia dla młodych ludzi biorących udział w projekcie. To "Bycie razem", "Miłość", "Zajawki" i "Szkoła". Taka kolejność nie jest przypadkowa. Raport pokazuje, że telefony komórkowe, komunikatory internetowe, cyfrowe aparaty fotograficzne czy serwisy społecznościowe nie alienują, lecz przeciwnie - intensyfikują kontakty społeczne, w ogromnej części rozumiane jako spotkania nie ekran-w-ekran, lecz twarzą-w-twarz. Media uzupełniają kontakty i nasycają je nowymi znaczeniami, ale nie zastępują bycia razem. Z drugiej strony "bycie sobą" i "bycie razem" w dobie nowych mediów wygląda jednak zdecydowanie inaczej.



Przekłada się to na takie kwestie jak edukacja czy aktywności kulturowe - internet na poziomie praktyk młodych ludzi nie jest wcale medium indywidualistycznym i globalnym. Jego użycia są zazwyczaj grupowe, uwspólniane przez krąg znajomych (którzy odwiedzają podobne strony i komunikują się ze sobą tymi samymi kanałami), a przez to silnie lokalne. Realnie praktykowany "współ-internet" jest bliższy i mniejszy niż abstrakcyjna globalna sieć: działając w sieci młodzi współpracownicy projektu poruszali się w obrębie horyzontów, które wyznaczały im ich zainteresowania, kompetencje i możliwości.

Impuls do aktywności

"Bycie razem" jest też silnym impulsem do aktywności. Młodzi ludzie, poznani w terenie przez badaczy, współużytkują cyfrowe technologie, aby dać ujście twórczej energii i pasjom. Jeśli masz pasję, jesteś interesującym człowiekiem, masz wielu znajomych, a życie w grupie staje się ciekawsze. Razem ze znajomymi rozwijacie zainteresowania, a za ich sprawą poznajecie kolejnych znajomych... To świat współtworzony przez interaktywne media, które zapraszają do działania. Od YouTube po Digart, sieciowe środowisko, w którym poruszają się młodzi ludzie, pozwala wyrażać i tworzyć siebie - poprzez twórczość, którą się dzielą z innymi.

Połączeni i podłączeni, przeważnie będący online, młodzi ludzie, których poznajemy dzięki "Młodym i mediom" komunikują się i myślą obrazami. Zdjęcia krążą w sieciach stając się narzędziami samopoznania, cyfrowymi pamiętnikami, pretekstami do towarzyskiej rozmowy, a czasem nawet zalążkami artystycznej pasji. Robienie zdjęć pozwala aktywnie i refleksyjnie projektować przyszłe wspomnienia i budować relacje z innymi.

"Drugie życie" szkoły w sieci

Niezwykle ciekawe okazują się także obserwacje związane ze szkołą, która za sprawą serwisów takich jak Nasza-Klasa, telefonów komórkowych i Gadu-Gadu ma po lekcjach swoje "drugie życie". Korytarzowe rozmowy mają ciąg dalszy w sieci, między uczniami krążą zeskanowane zeszyty, a Skype jest używany do odpytywania się przed klasówką z fizyki. Zmieniają się relacje między uczniami i nauczycielami: nauczycielkę "widać" na Naszej-Klasie w zupełnie innych niż szkoła kontekstach, a Wikipedia potrafi zachwiać budowanym na wiedzy autorytetem szkoły. Ambitni uczniowie potrafią skutecznie wbudować internetowe treści w proces zdobywania wiedzy, ale sieć daje też niezwykle dużo możliwości tym, którzy chcą obejść system i, zamiast wymyślać argumenty do rozprawki, ściągają je na komórkę w trakcie lekcji.

Ahierarchiczny obieg wiedzy i treści kulturowych rzuca wyzwanie dla świata instytucji, zarówno edukacyjnych - bo ułatwia uczenie się poza szkołą, obok szkoły, a czasem wbrew szkole - jak i kulturalnych. Podłączony do sieci komputer staje się podstawowym "interfejsem" dostępu do wiedzy i kultury. Bez względu na to, czy chodzi o teksty potrzebne do odrobienia zadania domowego, obejrzenia ulubionego serialu telewizyjnego czy zainteresowanie teatrem, pośredniczy w tym najczęściej nie książka czy telewizja, lecz ekran monitora. W czasach gdy kultura jest cyfrowa lub cyfryzowana, łatwo kopiowalna i krąży internetowych w sieciach wymiany, ostatecznie załamują się hierarchie oddzielające "wysokie" od "niskiego" i "elitarne" od "popularnego".

Raport został pomyślany jako przystępny, wzbogacony zdjęciami przyczynek do dyskusji o zmieniającym się obliczu kultury - przydatny zarówno dla badaczy akademickich i pracowników instytucji kultury, jak i dla nauczycieli, rodziców i dziennikarzy. Wyniki obserwacji i wnioski autorów raportu zostały wzbogacone o opinie wybitnych polskich i zagranicznych ekspertów, między innymi Zygmunta Baumana, Mirosławy Marody i Henry'ego Jenkinsa (Uniwersytet Południowej Kalifornii).
Czytaj także:
Dziś dzięki komórkom i komputerom sami stajemy się biologiczno-technicznymi hybrydami - rozmowa z medioznawcą Mirosławem Filiciakiem i socjologiem Alkiem Tarkowskim

Skład zespołu badawczego: Michał Danielewicz, Mirosław Filiciak (szef zespołu), Aleksandra Gołdys, Mateusz Halawa, Paulina Jędrzejewska, Paweł Mazurek, Agata Nowotny, Agnieszka Strzemińska i Jacek Szejda.
Partnerzy badania: 4P Research Mix, NUQ Research, spółka Polskie Badania Internetu, Zespół Badań i Analiz Gazeta.pl 
Partner medialny: Wyborcza.pl, Gazeta.pl
Badanie było finansowane z programu operacyjnego "Obserwatorium Kultury", koordynowanego przez Narodowe Centrum Kultury.

Zapraszamy do udziału w spotkaniu z cyklu Rewolucja w Komunikacji, które będzie poświęcone wynikom badania "Młodzi i Media. Więcej >>