Według konstytucji marszałek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego prezydenta, wykonuje obowiązki głowy państwa w razie m.in.: śmierci prezydenta, zrzeczenia się urzędu przez prezydenta; stwierdzenia nieważności wyboru prezydenta Rzeczypospolitej lub innych przyczyn nieobjęcia urzędu po wyborze.
Jak wynika z konstytucji, osoba wykonująca obowiązki prezydenta nie może zdecydować o skróceniu kadencji Sejmu.
Ordynacja prezydencka stanowi, że "w razie opróżnienia urzędu prezydenta marszałek Sejmu zarządza wybory nie później niż w czternastym dniu po opróżnieniu urzędu i wyznacza datę wyborów na dzień wolny od pracy przypadający w ciągu 60 dni od dnia zarządzenia wyborów".
Marszałek Sejmu, Bronisław Komorowski wraca do Warszawy z Trójmiasta - poinformowała kancelaria marszałka.
Kto przejmuje władzę? Śmierć prezydenta Śmierć prezydenta oznacza, że wszystkie jego kompetencje, z wyjątkiem prawa do rozwiązania Sejmu przed upływem kadencji, przejmuje marszałek Sejmu (art. 131 konstytucji). W ciągu najdalej 14 dni od śmierci prezydenta marszałek musi ogłosić wybory prezydenckie. Wybory musi wyznaczyć na wolny od pracy dzień przypadający nie później, niż w 60 dni od daty ogłoszenia wyborów (art. 128).
Jeżeli marszałek Sejmu "nie może" wykonywać obowiązków prezydenta przejmuje je marszałek Senatu. Jednak - zdaniem prof. Jerzego Ciemniewskiego, b. sędziego Trybunału Konstytucyjnego chodzi tu wyłącznie o niemożność fizyczną, a nie np. o - zapowiadaną przez marszałka Bronisława Komorowskiego - sytuację, gdy na czas kampanii prezydenckiej, jako kandydat PO weźmie urlop.
Przejęcie przez marszałka kompetencji prezydenta oznacza m.in., że może, choć nie musi, podpisać ustawy, które czekają na podpis prezydenta: zarówno te, które trafiły tam z Senatu - jak np. zmiana ustawy o
IPN, jak i te, które wróciły z Trybunału Konstytucyjnego po uchyleniu przepisów, których brak nie uniemożliwia wejścia ustawy w życie - np. ustawa o finansowaniu partii politycznych. Marszałek może także podpisać nominację na zastępcą prokuratora generalnego, a także ratyfikować międzynarodowe konwencje, do ratyfikowania których wcześniej Sejm upoważnił prezydenta - na taką ratyfikację czeka np. Konwencja w sprawie kontaktów z dziećmi.
Art. 131.
2. Marszałek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rzeczypospolitej, wykonuje obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej w razie:
1) śmierci Prezydenta Rzeczypospolitej.
( )
3. Jeżeli Marszałek Sejmu nie może wykonywać obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej, obowiązki te przejmuje Marszałek Senatu.
4. Osoba wykonująca obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej nie może postanowić o skróceniu kadencji Sejmu.
Art. 128.
2. Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej zarządza Marszałek Sejmu ( ) w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej - nie później niż w czternastym dniu po opróżnieniu urzędu, wyznaczając datę wyborów na dzień wolny od pracy przypadający w ciągu 60 dni od dnia zarządzenia wyborów.
Śmierć Rzecznik Praw Obywatelskich Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma zastępcy, który mógłby przejąć jego konstytucyjne obowiązki. Ale nie ma też żadnych uprawnień władczych. Do czasu wyboru nowego rzecznika nikt nie może wykonywać jego konstytucyjnych i ustawowych uprawnień. Jednak urząd RPO może działać normalnie, z wyjątkiem np. podpisywania wniosków do Trybunału Konstytucyjnego czy wystąpień generalnych do organów władzy. Jeśli Janusz Kochanowski przed śmiercią nie zdążył upoważnić nikogo do reprezentowania go w sprawach już zawisłych przed Trybunałem Konstytucyjnym czy sądami - do czasu wyboru nowego rzecznika muszą być zawieszone.
Rzecznika powołuje Sejm za zgodą Senatu na wniosek Marszałka Sejmu albo grupy 35 posłów. Tryb zgłaszania kandydatur określa regulamin Sejmu. Kandydatury, w razie "stwierdzenia wygaśnięcia mandatu" zgłasza się przed upływem 21 dni, zaś głosowanie może się odbyć nie wcześniej, niż 7 dni po otrzymaniu przez posłów druków sejmowych.
Śmierć prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Nikt nie przejmuje kompetencji prezesa IPN. Te kompetencje, to przede wszystkim decyzje personalne, gdzie ma pilnych spraw (wszystkie ważne, decyzyjne funkcje są obsadzone). Podobnie, jak w przypadku rzecznika praw obywatelskich będą musiały ulec zawieszeniu sprawy przed sądami - przede wszystkim administracyjnymi - w których
Janusz Kurtyka nikogo nie upoważnił do występowania w swoim imieniu. Zawieszeniu ulegną też sprawy, w których zainteresowani odwoływali się do prezesa IPN od decyzji szefów poszczególnych oddziałów IPN (np. w sprawie odmowy udostępnienia akt).
Kadencja Janusza Kurtyki upływała w grudniu tego roku. Według obowiązującej jeszcze ustawy (art. 10) Prezesa IPN powołuje i odwołuje Sejm większością 3/5 głosów za zgodą Senatu, na wniosek Kolegium Instytutu Pamięci, które wpierw ogłasza konkurs na prezesa.
Jednak jest możliwe, by prezesa wybrało nie obecne Kolegium IPN, ale nowa Rada IPN. Przewiduje to nowelizacja ustawy o IPN, która czeka na podpis prezydenta (może ją teraz podpisać marszałek Sejmu).
Jednak przy tym trybie znacznie wydłużyłby się czas potrzebny do powołania nowego prezesa, ponieważ najpierw musiałaby zostać wybrana Rada IPN, a to proces skomplikowany. Władze wyższych uczelni i placówek naukowo-badawczych musiałyby najpierw wybrać kolegium elektorów, które z kolei przedstawi kandydatów do wyboru Sejmowi, Senatowi i Prezydentowi. Dopiero wybrana tak Rada IPN ogłasza konkurs na prezesa i przedstawia zwycięzcę Sejmowi. Ten zaś wybiera go zwykłą większością głosów.
